اقتصاد چرخشی، کلیداصلی تاب آوری اقتصادی در شرایط پساجنگ

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما ، روزانه میلیون‌ها بطری پلاستیکی، صد‌ها تن کاغذ، هزاران قطعه فلزی و شمار زیادی خودروی فرسوده از چرخه اقتصادی کشور خارج می‌شوند. آنچه عموماً به عنوان زباله شناخته می‌شود، در واقع بخشی از سرمایه ملی است که می‌تواند دوباره به مواد اولیه صنایع تبدیل شود.

در شرایطی که اقتصاد کشور با محدودیت منابع، افزایش هزینه‌های تولید، نوسانات زنجیره تأمین و ضرورت بازسازی ظرفیت‌های اقتصادی مواجه است، بازیافت و استفاده مجدد از منابع موجود بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. همین موضوع باعث شده اقتصاد چرخشی از یک مفهوم صرفاً محیط‌زیستی به یک راهبرد اقتصادی تبدیل شود.

ظرفیت ۸۰ میلیارد دلاری اقتصاد چرخشی

توحید صدرنژاد، رئیس کمیسیون استاندارد، محیط زیست، توسعه پایدار و آب اتاق بازرگانی ایران، برآورد می‌کند استقرار کامل اقتصاد چرخشی در کشور بتواند بین ۷۸ تا ۸۰ میلیارد دلار ارزش اقتصادی ایجاد کند؛ رقمی که بدون استخراج منابع جدید و تنها از طریق بازگرداندن مواد به چرخه تولید حاصل خواهد شد.

به گفته وی، مهم‌ترین مانع توسعه اقتصاد چرخشی در ایران کمبود فناوری نیست، بلکه ضعف حکمرانی، نبود استاندارد‌های لازم و نگاه سنتی به پسماندهاست.

بازیافت؛ ظرفیتی که هنوز فعال نشده است

فعالان صنعت بازیافت معتقدند بخش بزرگی از ظرفیت کشور در حوزه بازیافت همچنان بلااستفاده مانده است.

پویانه آقاپور خامنه، دبیر انجمن صنایع بازیافت پلیمر، می‌گوید بیش از ۹۰ درصد فرآیند بازیافت پلیمر در کشور به صورت غیررسمی انجام می‌شود و کمتر از ۳۰ درصد ظرفیت واقعی این صنعت مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

به گفته کارشناسان، ساماندهی زنجیره جمع‌آوری، تفکیک و بازیافت می‌تواند بخش قابل توجهی از نیاز صنایع به مواد اولیه را از منابع داخلی تأمین کند.

بطری‌های پلاستیکی؛ ثروتی که دفن می‌شود

یکی از نمونه‌های بارز اقتصاد خطی در ایران، بطری‌های پلاستیکی آب معدنی است. سعید ترکمان، رئیس هیأت مدیره انجمن ملی پلیمر ایران، می‌گوید در بسیاری از کشور‌های توسعه‌یافته تولیدکنندگان موظف هستند بخشی از مواد اولیه محصولات خود را از مواد بازیافتی تأمین کنند؛ اما در ایران ضعف نظام تفکیک پسماند و نبود الزام‌های قانونی موجب شده میلیون‌ها بطری پلاستیکی قابل بازیافت از چرخه تولید خارج شود.

خودرو‌های فرسوده؛ معادن روی زمین

کارشناسان معتقدند خودرو‌های فرسوده یکی از مهم‌ترین منابع تأمین مواد اولیه ثانویه در کشور هستند.

محمدحسین گودرزی، نایب رئیس انجمن اسقاط کشور، با اشاره به اینکه تقریباً تمامی اجزای خودرو‌های فرسوده قابلیت بازیافت دارند، می‌گوید هر خودروی فرسوده می‌تواند صد‌ها کیلوگرم فولاد، آلومینیوم، مس، شیشه و مواد پلیمری را دوباره وارد چرخه تولید کند.

به گفته وی، توسعه صنعت اسقاط علاوه بر تأمین مواد اولیه صنایع، به کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا نیز کمک خواهد کرد.

اقتصاد چرخشی؛ ابزار افزایش تاب‌آوری اقتصادی

کارشناسان بر این باورند که مهم‌ترین مزیت اقتصاد چرخشی در شرایط کنونی کشور، افزایش تاب‌آوری اقتصادی است.

استفاده مجدد از مواد و منابع موجود می‌تواند وابستگی صنایع به واردات مواد اولیه را کاهش داده و آثار نوسانات بازار‌های جهانی و محدودیت‌های تجاری را کمتر کند.

صدرنژاد اقتصاد چرخشی را یکی از مصادیق عملی اقتصاد مقاومتی می‌داند و معتقد است این رویکرد با افزایش بهره‌وری منابع موجود، هزینه تولید را کاهش می‌دهد و امنیت اقتصادی را تقویت می‌کند.

اقتصاد چرخشی وارد برنامه هفتم شد

برای نخستین بار در برنامه هفتم پیشرفت، اقتصاد چرخشی به عنوان یکی از رویکرد‌های رسمی کشور در مدیریت پسماند‌ها مورد توجه قرار گرفته است.

بر اساس قانون برنامه هفتم، سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری دستگاه‌های مختلف موظف به تدوین برنامه ملی مدیریت پسماند‌ها با رویکرد اقتصاد چرخشی شده و وزارتخانه‌های مرتبط نیز مکلف به خرید تضمینی برخی محصولات تولیدشده از پسماند‌ها هستند.

ثروتی که زیر پای ماست

کارشناسان معتقدند اقتصاد چرخشی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای آینده اقتصاد ایران است. از بطری‌های پلاستیکی و ضایعات صنعتی گرفته تا خودرو‌های فرسوده و

پسماند‌های شهری، منابعی در کشور وجود دارند که ارزش اقتصادی آنها به ده‌ها میلیارد دلار می‌رسد.

اکنون پرسش اصلی این نیست که اقتصاد چرخشی می‌تواند به اقتصاد ایران کمک کند یا نه؛ بلکه این است که آیا کشور می‌تواند همچنان از کنار ۸۰ میلیارد دلار ثروتی که هر سال از چرخه اقتصاد خارج می‌شود، عبور کند؟